Zaman farkı rahatsızlığı (Jet Lag)

Uzun uçak yolculukları sonunda gidilen yerle gelinen yer arasında belirgin bir zaman farkı olduğunda, vücudun normal gündüz-gece dengesi de alt üst oluyor. Bu durum çoğunlukla beş veya daha fazla zaman diliminin aşıldığı yolculuklarda görülüyor.
Bunun sonucunda bazı kişilerde uyku bozuklukları, gündüz vakti yorgunluk, performans düşmesi, kırıklık, baş ağrısı, uyku hali ve aşırı uyarılma gibi rahatsızlıklar oluşabiliyor. Çünkü vücut, doğal bir hormon olan melatoninin ayarladığı uyku döngüsüne sahiptir. Melatonin gece 2:00 civarında tepe düzeylerine ulaşır. Işık bu hormonun salgılanmasını azaltır. Zaman dilimleri aşıldığında bu tepe noktasının yeniden ayarlanması gerekir. Batıya doğru yolculuk genellikle daha az bozulmaya yol açar. Yeniden düzene girme, doğuya doğru yolculuklarda günde 1 saat, batıya doğru yolculuklarda ise günde 1.5 saat zaman farkını kapatabilecek şekilde günler boyunca sürer. Örneğin 6 saatlik bir zaman farkındaki belirtiler, uçulan yöne göre yaklaşık 4-6 gün sonra normale döner.

Batıya yapılan seyahatlerde yolcu gündüz boyunca uyanık kalmalı, karanlık basınca uyumayı denemelidir. Gündüz saatlerinde spor yapmak, yemek yemek ve gezi gibi aktivitelerde bulunmak vücut saatinin düzelmesine yardımcı olur.

Üç günden daha kısa seyahatlerde zaman farkını düzeltmeye genellikle gerek yoktur. Ancak daha uzun kalışlarda melatonin tabletleri kullanılarak tepe düzeyini kaydırmak yararlı olabilir. Bu amaçla melatonin kullanımı şöyle olmalıdır:

Doğuya yapılan yolculuklarda: Dört ve daha fazla gün kalınacaksa; karanlık bastıktan sonra, varış yerindeki yatış zamanından yarım saat önce, örneğin yerel zamanla saat 18:00-19:00 civarı, 2,3 veya 5 mg melatonin tablet seyahat günü alınır (gerekirse uçakta). Varıştan sonra da 4 gün boyunca oranın saati ile kişisel yatış zamanından yarım saat önce alınmaya devam edilir. Dört günden kısa yolculuklarda da aynı şekilde dönüşe dek uygulanabilir.

Batıya yapılan yolculuklarda: Dört ve daha fazla gün kalınacaksa; ilk birkaç gün uyku hissine direnilmesi gece uyuyabilmeyi kolaylaştırır. İlk gün alınmayabilir veya varışta oranın saati ile yatış zamanı (örn 23:00 civarı) dört gün boyunca 2,3 veya 5 mg melatonin tablet alınabilir.

Melatonin alımından sonra dört-beş saat içinde araba kullanımı önerilmez. Önerilen saatler dışında melatonin alımı, belirtileri tam tersine kötüleştirebilir. Örneğin sabah alınması, biyolojik saati öne çeker, bu nedenle alım saatleri kesindir. Kan sulandırıcı etkisi ve sara ilaçları ile muhtemel etkileşimleri nedeni ile yolculuk öncesi doktor nezaretinde kullanımlarının düşük dozlarla test edilmesi düşünülebilir. Melatonin çocuklarda çalışılmamıştır ve önerilmez.

Kısa etkili benzodiazepin grubu ilaçlar da bu amaçla başarı ile kullanılmışlardır, ancak yan etkiler biraz daha fazla görülmüştür.

Jet lag’i azaltmanın diğer yolları arasında uçuş esnasında ağır yağlı yemeklerden, kafein ve alkolden kaçınmak, bol su içmek yer almaktadır.

İlaç kullanılmadan önce mutlaka doktorunuza başvurunuz.

YAZAR: Prof. Dr. Volkan KORTEN / Sağlık Paneli www.saglikpaneli.com

Tezmed Tez Medikal Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Yetki Belgesi alındı!

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nden alınan, merkezi Sabiha Gökçen Havalimanı’nda bulunan Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Merkezinin ruhsatı, 17.02.2010 tarihinde alınmış olup, tüm Türkiye genelinde ”İşyeri Hekimliği & İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığı” hizmetleri adı altında Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Hizmeti verilebilmektedir.