NewsPort

შინაარსი
თავფურცელი
CEO-საგან
აქტუალური » Etihad-ი თურქეთში ზრდისკენ მიილტვის გაზიფაშას საერთაშორისო რეისის კოდი : “GZP” TAV ჯგუფი თავისი იურიდიული უფლებამოსილებით მსოფლიო დონეზე გავიდა
მოგზაურობათა
თავფურცელის თემა
რისკი და კონტროლი
მუშაობის გეზი
საავიაციო სექტორის
მართვა
„თავ“ ის სამყარო » ავიაკომპანია „Qatar Airways“-ის რეისების მსოფლიო ქსელს ანკარაც ემატებაა Havaş ინვესტიციას დებს ბაქნის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად ტერმინალის პირველი „მწვანე ოპერატორი“: TAV Istanbul-ი ერთგვარი პრივილეგიაა იყო TAV-ელი გაგისინჯავთ Ekşi Aşı?
ჯანმრთელობა
საზრიანი ფიქრები
ცხოვრების ორომტრიალი
სოციალური ინფორმაცია
ძლიერი რგოლი
ცხოვრების გეზი
ხელებით შექმნილი სასწაული
დღიური » თავ - მუსიკა თავ - დივიდი თავ - გამოფენა თავ - წიგნი თავ-ჩვენი ადგილები
აქტიური ცხოვრება » "Ebru ანუ ფერთა გამის ხელოვნება თავდავიწყებას განგაცდევინებთ" TAV-ის თასის ტურნირი მაგიდის ჩოგბურთში დასრულდა განსაცვიფრებელი შედეგით
პლატფორმა
რეზიუმე
ანკეტა / გამოკითხვა

აღმაფრენა, თავისებურება და ისტორია : ტრაპიზონი

შეუძლებელია, ტრაპიზონში იყო და უკან ისე დაბრუნდე, “hamsi” (ანჩოუსი), ტრაპიზონული პიტა, შავი კომბოსტო, “kuymak”-ი (ერთგვარი პოლენტა - სიმინდის, წაბლის ან ქერისგან დამზადებული ფაფა) და სიმინდის პური არ გასინჯო - უბრალოდ, ამისი უფლებაც არ გვაქვს. გემრიელად მირთმეული კალორიების დაწვისთვის კი სუმელას მონასტერში ასვლა საუკეთესო გზაა. ქალაქის ყოველი კუთხიდან გამოსჭვივის საუკუნეების მანძილზე დაგროვილი მღელვარების შეგრძნება, რომელიც აქ ყველგან გიპყრობს, ხალხურ ცეკვა “horon”-ში ჩართულს სულ სხვა აღფრენით გავსებს.

ზოგიერთი ქალაქი თავისი ისტორიითაა აღსანიშნავი, ზოგი - თავისი ბუნებრივი სილამაზით თუ სამზარეულოს საუხვით… ზოგიერთს კი გამორჩეულობას განსაკუთრებული ხალხი აძლევს. თუმცა არის ისეთი იშვიათი ადგილებიც, რომლებიც ღმერთს ყველა ამ ღირსშესანიშნავი თვისებით ერთდროულად დაუჯილდოებია და თავს ისე გამახსოვრებს, როგორც მეხსიერებაში ღრმად აღბეჭდილი რომანის მთავარი გმირები. ტრაპიზონი სწორედ ასეთ იშვიათ ადგილებს მიეკუთვნება… ამ ქალაქს აქვს ყველასგან გამორჩეული ფერადოვანი გობელენების 4,000-წლოვანი ისტორია, გულისწამღები მშვენების მქონე ტყეებისა და ტბებისგან მინიჭებული ბუნებრივი სილამაზე, ერთმანეთზე უკეთესი პიკანტური საჭმელებისა და თითქოს პირდაპირ მეომარ წინაპრებზე შექმნილი ლეგენდებიდან გადმოსული მხიარული ხალხი.

ზღვისგან ნაშობი ქალაქი
ტრაპიზონი, ეს შავ ზღვასა და გაუვალ მთებს შორის შეყუჟული ქალაქი მნიშვნელოვან საზღვაო პორტს წარმოადგენდა, რომელიც ისტორიულად აბრეშუმის გზის ზღურბლზე მდებარეობდა და ყოველთვის განიცდიდა სხვადასხვა კულტურათა გავლენას, კულტურული თვალსაზრისით საგრძნობლად მდიდარი და მრავალფეროვანია მის ყველა გამოვლინებაში. ეს სიმდიდრე მომდინარეობს როგორც მისი სტრატეგიული მდებარეობიდან, ასევე წარსულში ღრმად მიმავალი ფესვებიდან…
ქალაქის დაარსება ძვ.წ-აღ.-ით 2000-იან წლებს უკავშირდება. ტრაპიზონი რომსა და სტამბულზეც კი ძველია; ცენტრალური აზიიდან და კავკასიიდან მოსული მარების, იბერიელებისა და მოსკების მიერ დაარსებულმა ქალაქმა კიდევ უფრო დიდი მნიშვნელობა ძვ.წ-აღ.-ის 750 წლიდან შეიძინა. „თავისუფალი ქალაქის ხანაში„ ვაჭრობამ აქ ეგეოსის ნაპირებიდან მოსული მილეთელების წყალობით აღმასვლა დაიწყო და მათი ტრაპიზონში დასახლება გაგრძელდა იმ დრომდე, როდესაც ახ.წ.აღ.-ით 1 საუკუნეში ქალაქი რომის მმართველობის ქვეშ მოექცა. ამ დროს ტრაპიზონი მნიშვნელოვანი საზღვაო პორტი გახდა და თავის თავისუფალი ქალაქის პრივილეგიებს რომის მმართველობის ხანაშიც ინარჩუნებდა. მისი მნიშვნელობა, როგორც სავაჭრო ქალაქისა, კიდევ უფრო გაძლიერდა, პორტი Bella Castron-ის წყალობით, რომელიც რომის იმპერატორმა ადრიანუსმა სღევანდელი კალეპარკის/გიუზელჰისარის მიმართულებით ზღვისკენ გაწოლილი კლდის ქვეშ გამოაკვეთინა. ეს პორტი, რომელსაც თავისი ფუნქცია ოტომანების ხანამდე არ დაუკარგავს, ევროპის, აზიისა და ახლო აღმოსავლეთის შესაყარზე მდებარეობს და დღესაც მნიშვნელოვან სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენს. ქალაქი, სადაც მუსულმანებისა და ბიზანტიელთა მმართველობა მრავალი წლის განმავლობაში ენაცვლებოდა ერთმანეთს, სტამბულიდან გამოგზავნილი სავაჭრო საქონლის გასაყიდი მთავარი პორტი იყო, სადაც ეს საქონელი სხვა მუსულმანებზე უნდა გაეყიდათ, რაც განსაკუთრებით აბასიდების დინასტიის მეფობის პირველ წლებში ხდებოდა.
ქალაქი, რომელმაც მრავალჯერ განიცადა თურქთა იერიში, განსაკუთრებით მე-11 საუკუნის შემდეგ, ამ მრავალრიცხოვან შემოტევებს თავისი მძლავრი სიმაგრეების, ბიზანტიის მხარდაჭერისა და საკუთარი ბუნებრივი მდებარეობის ხელსაყრელი თავისებურებების მეშვეობით უმკლავდებოდა. აყვავების ხანას ტრაპიზონმა 1204-1261 წლებში მიაღწია - პერიოდში, რომელიც კომნენოსის ხანით არის ცნობილი. გერმანელი ისტორიკოსი ფოლმერაიერი (Fallmerayer) ტრაპიზონის იმდროინდელ სავაჭრო ცხოვრებას ასე აღწერს: „ქარავნები აქ ირანიდან და თვით ერაყიდანაც კი მოედინებოდნენ და ყველანაირი ჯურის ადამიანი აქ იყრიდა თავს. ტრაპიზონის იმპერია სატრანზიტო ცენტრს, მნიშვნელოვან დასახლებას და მსოფლიო ვაჭრობის ჭიპს წარმოადგენდა„.
ეს აყვავების ხანა 1461 წელს სულთან მეჰმედ დამპყრობელის მიერ ქალაქის დამორჩილებით დასრულდა, რომელსაც, სტამბულის დაპყრობის შემდეგ სურლვილი ჰქონდა, თავისი ტერიტორიების ფარგლებში მოექცია ტრაპიზონის იმპერიაც, რომელსაც როგორც ბიზანტიის იმპერიის ნაწილს, ისე უყურებდა. ამ დღიდან მოყოლებული ტრაპიზონში თურქი მოსახლეობა სწრაფად გამრავლდა და ქალაქი ოტომანთა იმპერიის უმნიშვნელოვანეს საზღვაო პორტად იქცა შავ ზღვაზე. ქალაქი ოთხ ასეულ წელზე მეტი ხნის მანძილზე წარსულთან შედარებით მშვიდი ცხოვრებით ცხოვრობდა, მაგრამ I მსოფლიო ომის დროს ორი წლის განმავლობაში იგი რუსეთის მიერ ოკუპაციის მსხვერპლი გახდა, რაც მხოლოდ 1918 წელს დასრულდა.
ტრაპიზონის ოთხი ათას წლიანი ისტორიის ეს მოკლე მიმოხილვა საშუალებას გვაძლევს, ნათლად დავინახოთ, რომ მისი ხალხი იძულებული იყო შეუპოვრობა გამოეჩინა როგორც ბუნების, ისე ადამიანების წინაშე, რომლებსაც ამ ქალაქის დაპყრობა ეწადათ მისი კოსმოპოლიტური მნიშვნელობის გამო.

ქალაქის უძველესი მემატიანე თავად ქალაქია

ასეთ ძველ ქალაქს, რომლის თავზე მრავალი სხვადასხვა კულტურის ბორბალი დატრიალებულა და მრავალი სცენის მომსწრეა, რაღა თქმა უნდა, სათქმელი მოსაყოლიც ბევრი ექნება. ტრაპიზონი თავისი ისტორიის მბობაბას იმ ადგილიდან იწყებს, რომელიც ადამიანს მისი სახელის ხსენებისას პირველად ახსენებდა - სუმელას მონასტრიდან.
ტრაპიზონის მაჩკას რაიონში ისტორიული მონუმენტი ადგილობრივ მცხოვრებლებს შორის მერიამანას (დედა მერი - მარიამი) მონასტრის სახელითაა ცნობილი. მელას (შავი) მთაზე პანაგიას (მერიამანას ანა დედა მერის - მარიამის) ყურის დასავლეთით ზღვის დონიდან 1,150 მეტრის სიმაღლეზე აგებულ მონასტერს მრავალი მითი უკავშირდება; ამ მითებს შორის ყველაზე ცნობილია მითი, რომლის მიხედვითაც ორ ათენელს - ზოგიერთი წყაროს ცნობით, მღვდლებს - ღვთისმშობელი ეცხადებოდა; ღვთისმშობელმა მათ უბრძანა, მონასტერი აეგოთ, მონასტრის ადგილსამყოფელიც მიუთითა და ისიც, თუ იქამდე როგორ უნდა მისულიყვნენ. ორივე ათენელმა აიღო სურათი, რომელიც გადმოცემით წმ. ლუკას მიერ იქნა შექმნილი და ზღვით გაემართა ტრაპიზონისკენ, სადაც ააგო კიდეც ეკლესია. მონასტრის აგების თარიღად ჩვ.წ.აღ.-ის 375-395 წლებს ვარაუდობენ, მაგრამ ზოგიერთის მოსაზრებით იგი ჩვ.წ.აღ.-ის 472 წ. უნდა იყოს აგებული. ზოგიერთის აზრით კი ამ ისტორიული ძეგლის ნამდვილი ამგებია ტრაპიზონის იმპერატორი ალექსი III კომნენოსი (1349-1390), რომლის სახეც მონასტრის ბევრ ფრესკაზე გვხვდება. ამ მონუმენტურ ნაგებობაზე ასვლა - და სხვათა შორის, როგორც ადგილობრივი, ისე ჩამოსული სტუმრები ამ საქმიანობაში დიდ ენთუზიაზმს იჩენენ - საცალფეხო ცოცაბო ბილიკითაა შესაძლებელი.
ტრაპიზონის აია სოფიას ტაძარი, რომელიც თავის დროზე აიგო, როგორც მონასტერი და რომელიც ახლა ტრაპიზონის მუზეუმს წაროადგენს, ქალაქის ერთერთი ღირსშესანიშნაობაა, რომელიც აუცილებლად უნდა მოინახულოთ. მუზეუმის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს თავუსებურებას წარმოადგენს ის, რომ იგი მრავალი ერთმანეთისაგან სრულიად განსხვავებული პერიოდის კვალს ატარებს. აქ აღმოჩენილი დეკორაციები უმეტესად ბიზანტიურ და სელჯუკთა მეფობის ხანას მიეკუთვნება და მონასტრის ქვათა წყობასა და სვეტებთან ერთად, მის შიგნით არსებული მხატვრობის ნიმუშები და მისი მოტივებიც ასევე განმაცვიფრებელია. ტაძარი მნახველის გონებაში იმითაც ტოვებს შთაბეჭდილებას, რომ მისი მოხატულობა და დეკორაცია მრავალ სხვადასხვა მოტივს მოიცავს, აქ მტრედებისა და არწივების გამოსახულებებიც კი გვხვდება.
„სოღუკსუ„-ს რაიონში მდებარე „ათათურქის კოშკი„ მე-20 ს-ის დასაწყისში აშენებული ასევე მნიშვნელოვანი ნაგებობაა. 1934-1937 წლებში ტრაპიზონში სტუმრობის დროს ქემალ ათათურქი სწორედ აქ რჩებოდა ხოლმე. აქვე შეიქმნა მისი მემკვიდრეობის ნაწილი, რამაც შენობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა შესძინა. დღეს კი 1903 წელს აგებულ ამ ოთხსართულიან ქვის კოშკში მუზეუმია გახსნილი.
გარდა ყოველივე ამისა, მონასტერი Kaymaklı (Amenapırgiç ან, სხვანაირად, სომხური ეკლესია), მონასტერი Kızlar (Panagia Kerameste), მონასტერი Vazelon, ისკანდერ ფაშას მეჩეთი, გიულბაჰარ ხათუნის მეჩეთი, მემიშ აღას სასახლე სიურმენეში და ისმაილ აღას სასახლე ტრაპიზონში მხოლოდ მცირედია იმ ადგილთა ჩამონათვალიდან, რომელთა მონახულებაც ნამდვილად ღირს.

რის გარეშე არ შეიძლება ტრაპიზონიდან წასვლა > სუმელას მონასტრის მონახულება;
> Akçaabat-ში ხორციანი ბურთულების დაგემოვნება;
> Uzungöl-ის მონახულება;
> Kalkanoğlu ფლავის გასინჯვა;
> Boztepe Maidens’ მონასტრის მონახულება და ბოზტეპედან გადაშლილი ქალაქის ხედით დატკბობა;
> Vakfıkebir პურის დაგემოვნება;
> მთის ხალხთა ზეიმში მონაწილეობის მიღება;
> ცეკვების: “horon” და “kolbastı” ნახვა;
> Ganita-Si მაგარი ახლადდაყენებული ჩაის მირთმევა;
> “beton halva”-ს დაგემოვნება;
> Kemeraltı–sa და Ortahisar-ში გასეირნება;
> “sütlaç”-ის (რძის პუდინგი ბრინჯით) დაგემოვნება Maçka Hamsiköy-ში; ოხშივარადენილი ტაფამწვარიდან დაწყებული, მარინადით დამთავრებული გემოვნების მრავალსახეობით წარმოდგენილი “hamsi”-ს მრავალფეროვნების გასინჯვა.

მთის კალთებიდან ტბებამდე განფენილი ბუნების სასწაული

მთის ხალხისათვის დამახასიათებელი დღესასწაულები ის განსაკუთრებული მოვლენაა, რაც ტრაპიზონს სწორედ იმად აქცევს, რაც ის არის დღესდღეობით. ქალაქის მცხოვრებელთა დასახასიათებლად და გამოსარჩევად შეუძლებელი იქნებოდა უფრო იდეალური გარემოცვის წარმოდგენა, ვიდრე მთის ხალხის ეს დღესასწაულებია. ამ ზეიმზე, რომელიც მაისის პირველი კვირა დღიდან სექტემბრის პირველ კვირა დღემდე გრძელდება, ისმის გუდასტვირისა და ქამანჩის ხმა. ბუნების შეუდარებელი სილამაზე მუსიკის მიერ მოგვრილ და “ჰორონის” ფერხულში ჩაბმული ხალხის ეიფორიას ერწყმის. “ტრაპიზონის ჰორონის მასწავლებელთა” ნებისმიერი წევრი საკუთარი ნებით უწევს აკომპანირებას ნებისმიერ მსურველს, ვინც ამ ეიფორიაში ჩართვას მოინდომებს.
ტრაპიზონი თავისი ტბებითაც ისევეა განთქმული, როგორც მთიანი ადგილებით. მის უამრავ დიდ თუ მცირე ზომის ტბათაგან აღსანიშნავია ტბები Uzungöl-ი, Balıklı Göl-ი და Sera Gölü. ზოგიერთი მათგანი მთების დამეწყვრის, ზოგი კი გეოლოგიური მოძრაობების შედეგად წარმოიქმნა.

უნიკალური სპილენძი და საფეიქრო ნაწარმი
ტრაპიზონისათვის დამახასიათებელ ხელობათა შორის პირველ რიგში სპილენძის დამუშავება უნდა დასახელდეს. ტრაპიზონის მოსახლეობამ, რომლებიც სპილენძს ჯერ კიდევ ოტომანთა მმართველობის პერიოდიდან აქტიურად მოიპოვებდნენ და ამუშავებდნენ, ამგვარად, ამ ხელობაში დაოსტატებით შემოსავლის საკმაოდ მნიშვნელოვანი წყარო შექმნეს. სპილენძის დამამუშავებელი საამქროები, რომლებსაც ქალაქის სხვადასხვა ნაწილებში ხშირად წააწყდებით, განსაკუთრებულ და ღირსშესანიშნავ ადგილებს წარმოადგენს, სადაც ნაკეთობების ყიდვაც და სპილენძის დამუშავებისა და ამ ნაკეთობების დამზადების პროცესის თვალნათლივ ხილვაც იქვე, ადგილზე შეგიძლიათ.
არანაკლები მნიშვნელობის მქონეა ქალაქისათვის საფეიქრო ხელობა. ადგილობრივი სამოსი და აღჭურვილობა, რომელსაც ყველა ასეთი დიდი მოწონებითა და განცვიფრებით შესცქერის მთის ხალხთა დღესასწაულებზე, მთლიანად ხელითაა მოქსოვილი და დამზადებული. ამ ქსოვილების ფასი მათ უნიკალურობასთან შედარებით საკმაოდ მოკრძალებულად გამოიყურება, მათი შეძენა კი ტრაპიზონში ბევრ ადგილას შეგიძლიათ.

ტრაპიზონის სამზარეულო
როგორც შავი ზღვისპირა სხვა ქალაქებში, ტრაპიზონშიც ანჩოუსები (“hamsi”), სიმინდის ფქვილი და შავი კომბოსტო კვების ძირითად კომპონენტებს წარმოადგენს. ყველი “minzi”, რომელიც მშრალ ხაჭოს მოგვაგონებს, თითქმის ყოველ ტრაპეზობაზე მიირთმევა. სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარი პური, კარაქწასმული პიტა, რომელსაც ზევიდან ყველი minzi, კვერცხი და ყაბაყი აქვს დადებული და პიტა “cumur”-ი თითქმის ყველაზე ცნობილი კერძებია. ზოგიერთ რაიონში საუზმედ ფქვილის შეჭამანდს ამზადებენ, რომელსაც “trima” ჰქვია და ზეთში შემწვარ პურის ნაჭრებს აყოლებენ. “kuymak”-ი, რომელსაც ჩვეულებისამებრ შუადღეზე მიირთმევენ, ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კერძია ამ რეგიონში. “çimdik”, რომელის ქუსქუსს მოგვაგონებს, ასევე საკმაოდ პოპულარულია. სიმინდს, ყაბაყს არაჟნით, შავ კობმოსტოს და თევზის წვნიანს ვახშმის კერძებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია. შავი კომბოსტო “yığma” ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო საკვებთაგანია, რომელიც ამ რეგიონშია გავრცელებული.
“hamsi kaygana” - ანჩოუსის ომლეტი, ღვეზელი შემწვარი ანჩოუსით, რომელსაც “hamsi kuşu”-საც ეძახიან, მწნილეული და დამწნილებული თუ დამარინადებული ბოსტნეულისაგან მომზადებული შემწვარი კერძები ზამთრის თვეებში საყვარელი საჭმელებია, ისევე როგორც ველური ხილი. მაგალითად, ველური მარწყვი “hamuçera”, მაყვალი “lifor”, ჯოლო “mora”, ველური მსხალი “ahlat”, ალუბლის მსგავსი, მაგრამ ნაკლებად ტკბილი “karayemiş” და ქლიავი “çakal eriği” ქალაქელების ყველაზე საყვარელი ხილის სახეობებია.

მათთვის ვინც დაინტერესდა....

დამწნილებული ლობიოსგან მომზადებული შემწვარი კერძი
ინგრედიენტები: ახლადდამწნილებული ლობიო, ხახვი, ნიორი, კარაქი, ოხრახუში, მარილი.
მომზადების წესი: ხახვი დავჭრათ წვრილად , კარაქი ტაფაზე გავადნოთ, გამდნარ კარაქში მოვხრაკოთ ხახვი, დავამატოთ ახლადდამწნილებული ლობიო და ისიც მოვშუშოთ ხახვთან ერთად. ლობიო რომ მოიშუშება, დავუმატოთ დაჭრილი ოხრახუში და ნიორი და ვხრაკოთ კიდევ 1-2 წთ.
“Mıhlama” (Kuymak)
ინგრედიენტები: ყველი (ყველის სახეობა ‘mıhlama’ ან ჩედერი), ფქვილი, კარაქი, ცოტა წყალი.
მომზადების წესი: ყველი წვრილად დავჭრათ, დავამატოთ ცოტა წყალი და ფქვილი. ცალკე ტაფაზე გავადნოთ კარაქი, შიგ ჩავასხათ წინასწარ მომზადებული ნარევი და გავაჩეროთ ცეცხლზე, სანამ ყველი არ ჩადნება. შეგიძლით დაამატოთ ხახვი ან კვერცხი.